Complexe maatschappelijke uitdagingen rond sport en bewegen kun je alleen ‘van onderop’ oplossen. Ook lokale sportverenigingen kunnen hieraan bijdragen. Wat is daarbij de meerwaarde van onderzoek? Als tweede in een korte reeks een gesprek met Annelies Jekel van de Nijmeegse tennisvereniging Rapiditas.
Het is een bekende naam in Nijmegen: tennisvereniging Rapiditas in de wijk Brakkenstein, Zo’n 1.000 leden, waarvan 150 bij de jeugd, een ruim aanbod voor ‘rollers’ en veel toernooien en evenementen. Naast het competitieaanbod organiseert de club ouder-kind-toernooien, het ‘roller-lopertoernooi’ en elk jaar de provinciale jeugdkampioenschappen. Er is veel betrokkenheid en volwassen leden doen jaarlijks minimaal een paar uur vrijwilligerswerk. Wel is het vinden van mensen die structureel meer willen doen een uitdaging, aldus Annelies Jekel, in het dagelijks leven onderwijscoördinator bij de Radboud Universiteit. Ze tennist al zo’n tien jaar bij Rapiditas. Als ‘sociaal manager’ is zij vanuit het bestuur betrokken bij het project Spot On, dat 28 sportaccommodaties (‘hotspots’) onderzoekt die opvallen met hun financiële en maatschappelijke rendement. Of die, zoals Rapiditas, een veelbelovend nieuw organisatiemodel hanteren.
Sterke sociale verbinding
‘In mijn werk ben ik dagelijks bezig met mensen verbinden, leren van en met elkaar, elkaar motiveren en samen zoeken naar oplossingen’, vertelt Jekel. ‘Hoe krijg je mensen mee, wat bevordert dat ze zich ontwikkelen en hoe zorg je dat ze zich betrokken voelen? Allemaal dingen die ook in een sportvereniging spelen. In ons geval: wat kunnen we doen om leden nog beter te binden aan de club? Wat is er nodig om een gezonde, veilige, inclusieve en toegankelijke vereniging te zijn? Daar houd ik me als sociaal manager vanuit het bestuur mee bezig.’ Binnen Spot On experimenteert Rapiditas met een organisatiemodel dat de sociale en collectieve binding versterkt. Hoe draagt dit bij aan sterkere clubbinding, een vitalere vereniging en effectiever gebruik van de sportaccommodatie?
Van impliciet naar expliciet
Jekel ziet wat het doet als je de functie sociaal manager concreet benoemt. ‘Je zegt daarmee iets als vereniging: we hebben aandacht voor het sociale aspect en maken daar een bestuurslid voor vrij met een specifiek omschreven functieprofiel. Zo maak je iets impliciets expliciet. Als sociaal manager kan ik me gericht bezighouden met de vraag of we echt wel iedereen betrekken en waar nog stappen te zetten zijn.’ Rapiditas heeft een duidelijk beleid rond inclusiviteit, vervolgt ze. ‘Rollers’ hebben een eigen commissie, er zijn Rainbow-events en projecten met scholen in de buurt. Elk jaar is er een ‘vriendjesweek’, waarin jeugdleden gratis iemand kunnen meenemen. Jekel: ‘We hebben mede hierdoor veel aanwas, maar zien ook dat mensen soms maar kort bij de club blijven. Dat roept de vraag op of we nieuwe leden wel voldoende binden.’
Kans om te experimenteren
Als sociaal manager kijkt Jekel kritisch naar de dingen die al jaren op een bepaalde manier gebeuren, maar misschien niet meer zo goed werken. Spot On is voor Rapiditas een mooie kans om te experimenteren met andere manieren van sociaal management, aldus Jekel. Zodat je, mede geïnspireerd door andere clubs, zicht krijgt op de werkzame elementen. En andersom ook anderen weer dingen kunt leren. ‘We doen nu kleine pilots, zoals een welkomstlunch voor nieuwe leden. We hebben een roadmap gemaakt: wat is ons startpunt en waar willen we naartoe? Hoe kunnen we bijvoorbeeld meer leden als vrijwilligers betrekken? Het beeld is een beetje dat je als lid ook vrijwillig iets ‘moet’ doen. Terwijl mensen het in de praktijk gewoon leuk vinden om samen dingen aan te pakken. Op dat gevoel kun je in het vrijwilligersbeleid goed aansluiten.’
Met z’n allen leren
Een heel zichtbare vernieuwing is een clubwinkel, de Rapishop, met gadgets in de verenigingskleuren oranje en blauw, vervolgt Jekel: ‘Ik ben bijvoorbeeld wel trots op onze ‘Rapiditassen’, een naam met een knipoog. Elk nieuw lid krijgt er daar nu eentje van bij binnenkomst.’ De betrokkenheid van de vereniging bij het Spot On-onderzoek bouwt overigens voort op het eerdere promotieonderzoek van Rapiditas-voorzitter Resie Hoeijmakers.
Zij stelde dat sociale relaties de kern vormen van een vitale sportvereniging. Jekel: ‘Bij de start heeft Spot On ons met enkele design thinking-sessies begeleid: waar staan we als Rapiditas en wat willen we bereiken? Dat was heel waardevol, met name vanwege de koppeling tussen de theorie en onze eigen praktijk. Wat we in het project leren, zetten we om in een draaiboek met stappen die je kunt zetten naar meer sociale binding tussen vereniging en leden. De werkzame elementen die we gaandeweg ontdekken, dragen we zo ook over aan andere clubs. Het mooie van onderzoek doen is dat je het kunt gaan meten. Wat werkt hier, en doet het dat ook bij andere clubs? En andersom. Van de vergelijking kun je weer met z’n allen leren.’
Kennisontwikkeling verder helpen
‘Naast het duidelijke effect van het expliciet maken van sociaal management als verenigingsfunctie, zijn er al meer lessen geleerd, vervolgt Jekel. ‘Andere clubs bellen bijvoorbeeld elk nieuw lid na een tijdje, maar in een grote vereniging als de onze is dat minder haalbaar. Wij kiezen daarom bijvoorbeeld voor een WhatsApp-community voor nieuwe leden, zodat we toch heel direct met ze kunnen communiceren. Mensen stellen er vragen en wij pikken signalen op van wat er onder nieuwe leden speelt.’ Een ander merkbaar effect is dat het thema sociale binding veel meer leeft. Het is vaker een gespreksonderwerp binnen de vereniging en mensen komen ook spontaan met ideeën voor verandering. Al met al is Jekel erg positief over het meedoen met Spot On: ‘Dit project duurt 3 jaar, en ik zou echt zo weer meedoen als er een vervolg komt. Samen onderzoek doen laat je anders nadenken over de dagelijkse praktijk. En andersom is het mooi dat wij onze ervaringen weer kunnen teruggeven aan de wetenschap, zodat we de kennisontwikkeling weer verder helpen.’
Annelies Jekel
“Andere verenigingen zou ik dit willen zeggen: doe vooral mee met projecten als Spot On. Je kunt zoveel van elkaar leren.”
Inspirerende creativiteit
Voor Jekel is Rapiditas niet alleen de club waar ze tennist, maar ook een ontmoetingsplek om vrienden te treffen en gezellig wat te drinken. ‘Ik gun iedereen dat ze de vereniging ook zo ervaren, dus dat je er lekker kunt sporten maar je er ook fijn én veilig voelt. En dat het leuk is om een steentje bij te dragen aan dat clubgevoel. Andere verenigingen zou ik dit willen zeggen: doe vooral mee met projecten als Spot On. Je kunt zoveel van elkaar leren. Dus haak zeker aan en laat je inspireren door de creativiteit van anderen.’
Spot On
Het primaire doel van Spot On is om te achterhalen welke principes aan bovengemiddelde financiële en maatschappelijke rendement ten grondslag liggen, zodat praktische oplossingen kunnen worden ontwikkeld om deze plekken beter te benutten. Dit project maakt onderdeel uit van het thema Sportinfrastructuur wordt te weinig gebruikt.
Bekijk ook de website van Spot On.
